Kültür Tarihi, Manşet

Kültürümüzün Köklü Birikimi Türk Evi

Türk evi

Türk evi, Osmanlı hudutları içinde Anadolu ve Rumeli’de yerleşmiş, gelişmiş ve 600 küsur yıl hüküm sürmüş, kendine has hususiyetleri olan bir mesken tipidir. Muhtelif coğrafyanın mimarî özellikleriyle yoğrularak meydana gelen Türk evi, 17. ve 18. Asırda altın çağını yaşadı. Osmanlı’nın sarsılmaya başladığı devirlerde dahi, özgünlüğünü muhafaza etti. Ancak 20. Yüzyıldan itibaren süratle gerilemeye ve yok olmaya başladı. Bu süreç hâlâ devam ediyor…

Türk Evinin Özellikleri

Türk evleri, esasen tek katlıdır. Değişik faktörlerle kat adedi, birden fazla olsa bile esas kat, daima tektir. Bu esas kat, birkaç katlı evlerde mutlaka en yukarıdaki kattır. Kırsal kesimde, bahçe içinde ve serbest yerleşim alanlarında tek katlı; şehir içinde, dar ve sıkışık alanlarda ise iki ve üç katlıdır. Evdeki hayat; hava, güneş ve manzaradan istifade edilebilmesi için son kattadır. Zemin katta ise daha çok giriş avlusu, mutfak, kiler, ambar, samanlık, ahır gibi bölümler bulunur. Evin birinci katına, taşlıktan ahşap bir merdivenle çıkılır. Ev, birden fazla katlı ise asıl yaşamın olduğu üst katta sofa ve sofaya açılan odalar bulunur. Evlerin helâları da zemin kata veya bahçenin bir kenarına yerleştirilmiştir. Evlerin bir iç bahçeleri, avluları bulunur. Yüksek bir duvarla çevrili bu bahçe avluya, hayat denir. Bahçenin içerisinde kuyu, çardak ve çiçeklik bulunur.

Evler Nereye Kurulurdu?

Türk evleri, insan, tabiat ve komşu hukuku gözetilerek inşa edilmiştir. Ekseriyetle bir caminin etrafında kurulan evler, kıbleye doğru yönelmiş durumdadır. Doğal zeminden koparılarak ahşap direkler ve ağır taş duvarlar üzerinde askıya alınmış şekilde yapılmıştır. Güneşi ve ışığı, evin içerisine en iyi alabilecek şekilde ve komşusunun manzarasını etkilemeyecek şekilde inşa edilmiştir. Bu hassasiyete dikkat edilmediği takdirde, mağdurların mahkemeye başvurma hakları da mevcuttu.

Kullanılan Malzeme

Türk evinin yapımında ana taşıyıcı malzeme, ahşap olup dolgu malzemesi olarak da kerpiç kullanılmıştır. Yaygın olarak taştan yapılmıştır. Zemin kat kâgir yani taş malzemeden, döşeme ve tavanlar ahşap kaplama olmakla birlikte bazı evlerde eyvan zeminleri pişmiş toprak ile kaplıdır. Taş, kerpiç, tuğla gibi yapı elemanlarını bir arada tutarak birleşik bir yapı meydana getirmek için çamur kullanılmıştır. İç ve dış duvarlar kireç badanalıdır. Pencere önündeki kafesler, parmaklıklar ve el yıkama yerleri ahşaptır. Zemin kat tabanı, sıkıştırılmış toprak olup üst katlarda ahşaptır. Çatı kaplaması, alaturka kiremitten yapılmıştır.

Yazının tamamını Yedikıta Dergisi 131. sayısından (Temmuz 2019) okuyabilirsiniz.

Önceki MakaleSonraki Makale

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.