Kaynaklarda Osmanlı Devleti’nin bilinen ilk resmî madalyası Ferahî’dir…
Osmanlı Devleti’nde nişan ve madalya sistemi, bilhassa 19. asırda gelişerek düzenli ve teşkilatlı bir hüviyet kazanmıştır. Bununla birlikte devlet hizmetinde bulunanların mükâfatlandırılması çok daha eski devirlere uzanır. Osmanlı hükümdarları, asırlar boyunca devlete hizmet edenleri ve sadakat gösterenleri hil‘at, kürk, kılıç, at, sorguç, mücevher ve nakdî ihsanlarla taltif etmişlerdir. 18. asırdan itibaren bu mükâfatlara, padişah adına hazırlanan ve saltanatın sembollerini taşıyan madalyalar da eklenmiştir.
Fatih Sultan Mehmed Han devrinde bazı madalya örnekleri hazırlanmış olmakla birlikte bu uygulama, sürekli bir taltif geleneğine dönüşmemiştir. Osmanlı resmî madalya tarihi, Sultan Birinci Mahmud Han devrinde ihdas edilen Ferahî Madalyası ile başlatılır. Kaynaklarda devletin bilinen ilk resmî madalyası olarak gösterilen Ferahî, aynı zamanda altından hazırlanmış ilk Osmanlı madalyası olması bakımından da ehemmiyet taşır.
Sultan Birinci Mahmud Han’ın saltanatının ilk yıllarına tarihlenen madalyanın H.1143 (1730-1731) yılında ihdas edildiği kabul edilir. Bu tarihlendirmenin başlıca dayanağı, Meskûkât-ı Şâhâne İdaresi tarafından hazırlanan H.1336 (1917-1918) tarihli rapordur. Darphâne-i Âmire’nin faaliyetlerine dair bilgilerin de yer aldığı bu raporda Osmanlı madalyaları tarih sırasına göre kaydedilmiş ve Ferahî Madalyası, listenin başına konulmuştur. Eser, İstanbul Arkeoloji Müzesi’nin eski tasniflerinde de madalya olarak gösterilmiş; daha sonraki araştırmacılar Osmanlı resmî madalya geleneğini büyük ölçüde Ferahî ile başlatmışlardır.
Bununla beraber madalyanın ihdasına dair kendi dönemine ait herhangi bir belge henüz tespit edilememiştir. Bu sebeple hangi hadise münasebetiyle bastırıldığı, kimler için hazırlandığı ve ne şekilde tevcih edildiği kesin olarak bilinmemektedir.
Yazının tamamını Yedikıta Dergisi 216. sayısından (Ağustos 2026) okuyabilirsiniz.
