Barselona’da İslâm Hâkimiyeti

Dünyanın en çok ziyaret edilen şehirlerinden Barselona, bir zamanlar “Berşelûne” adıyla Endülüs’ün kuzeyindeki önemli İslâm merkeziydi. Barselona şehri, fetihlerle ve kuşatmalarla iki farklı dünyanın bitmeyen mücadelesine sahne olmuştu…

Batıdaki İslâm fetih hareketinin son halkasını Endülüs’ün fethi oluşturur. Tarık bin Ziyad kumandasında başlayan ilerleyiş, kısa süre sonra Musa bin Nusayr’ın da katılımıyla hız kazanmış; İspanya toprakları, birbiri ardına İslâm hâkimiyetine girmiştir. İki büyük kumandan, fetih harekâtını kuzeye doğru genişleterek pek çok şehirde hâkimiyet sağlamış ve Müslümanların yeni yurdu hâline gelen bu topraklarda, İslâm medeniyetinin temellerini atmışlardır.

Sınır Hattında Bir Şehir: Berşelûne

Fethedilen şehirlerden biri de günümüzde “Barselona” adıyla bilinen ve Endülüs’ün kuzeydoğu ucunda yer alan “Berşelûne” idi. Müslüman orduları şehre ulaştığında Barselona, Vizigot idaresi altındaydı. Vizigotları mağlup ederek hızla ilerleyen Müslümanlar, şehri 714-715 yıllarında fethedip İslâm mülküne dâhil etmişlerdi. Ancak bu ilk fetih, uzun süreli olmamış, şehir kısa zaman sonra Frankların eline geçmiştir. Daha sonra Müslümanlar, Barselona’yı 723 yılında ikinci kez fethederek yeniden kontrolü sağlamışlardır.

Lakin Barselona’nın stratejik konumu, buradaki Müslüman hâkimiyetini sürekli tehdit altında tuttu. Şehrin, idarî merkez Kurtuba’ya uzak, buna karşılık Frankların topraklarına yakın oluşu, bölgeyi hem tekrar ele geçirmek isteyen Franklar hem de merkezî idareye karşı ayaklanan âsiler için uygun hedef hâline getirmiştir.

Nitekim Endülüs’ün fethinden sonra Müslümanlar tarafından birkaç fethedilmiş olsa da artık genel olarak Hıristiyanların elinde kalan şehir, İslâm dünyası ile Frank Krallığı arasında bir tür tampon bölge merkezi durumuna gelmiştir.

Endülüs’te yaşanan taht mücadeleleri sırasında Barselona, önemli bir merkezdi. Fakat yaşanan iç karışıklıklar, zafiyete sebep olmuştu. Bunu fırsat bilen Franklar, 801 yılında şehri ele geçirdi. Müslümanlar ise onu geri almak için bir dizi sefer düzenlediler. 814 yılında Frank ordusunu ağır yenilgiye uğratsalar da şehri ele geçirmeyi başaramadılar. Bunu, 828 ve 856 yıllarında gerçekleştirilen iki kuşatma daha takip ettiyse de Barselona’yı zapt etmeye muvaffak olamadılar. Şehir, 888 yılından itibaren Katalonya Kontluğu’nun (Barselona Kontluğu) merkezi hâline geldi.

Yazının tamamını Yedikıta Dergisi 211. sayısından (Mart 2026) okuyabilirsiniz.