Cihan devletinin padişahları ve hanedan mensupları arasında kaleme alınan mektuplar, asırlar öncesinden günümüze ulaşarak bizlere sarayın kapılarını aralıyor. Bu satırlar, mektuplaşmanın haricinde, Osmanlı hanedan fertlerinin birbirleriyle olan münasebetlerini, gündelik hayatlarını ve devrin havasını aksettiren kıymetli vesikalardır. Hem onların kaleminden tarihe şahitlik ediyor hem de Osmanlı hanedanını yakından inceleme fırsatı buluyoruz…
Osmanlı hanedanının Harem-i Hümâyûn’daki en yüksek temsilcisi ve en yetkili şahsiyeti, devrin padişahının annesi olan Valide Sultan’dır. Dünyaya getiren manasına gelen “valide”, Osmanlı Devleti’nde “ana” kelimesiyle eş anlamlı olarak kullanılırdı. Tahta cülus eden padişahın hayatta olan annesi için kullanılan bu ünvan; “Mehd-i Ulyâ-yı Saltanat, Vâlide-i Saâdet-penâh, Vâlide-i Pâdişâh” şeklinde de geçer. Onlar için, Ümmü’l-hayrât, Ümmü’lcihân sıfatları da kullanılmıştır.
İşte bu makamın ilk yarı resmî ve nüfuzlu temsilcisi, Yavuz Sultan Selim Han’ın eşi ve Kanuni Sultan Süleyman Han’ın annesi Hafsa Valide Sultan’dır. Onun hatırasını günümüze taşıyan en mühim belgelerden biri sayılan, eşi Yavuz Sultan Selim’e ve oğlu Kanuni Sultan Süleyman’a hitaben kaleme aldığı mektupları inceleyeceğiz.
Hafsa Valide Sultan’ın hayatının ilk yıllarına dair bilgilerimiz sınırlıdır. Vefat ettiğinde elli altı yaşında olduğundan 1478’de doğduğu kabul edilir. Arşiv kayıtlarında künyesi, “Hafsa binti Abdülmuîn” olarak geçer. Babasının ismi, farklı kaynaklarda Abdülmuîn, Abdülhay ve Abdurrahman şeklinde de zikredilir. Saraya dâhil olunca
“Hafsa” ismini alan bu zarif, zeki, kabiliyetli, güzel ahlâklı, iyi eğitim görmüş, ağırbaşlı hanımefendi, 1493’te Şehzade Selim ile evlendirilmiştir.
Yazının tamamını Yedikıta Dergisi 209. sayısından (Ocak 2026) okuyabilirsiniz.
Osmanoğulları’nın ilk büyük payitahtı, Osmanlı’nın dibacesi ve beylikten devlete geçişin müjdeleyicisi Bursa; yeşili ve suyuyla…
Şeyh Üftâde (1490-1580) Hazretleri, daha doğumunda görülen müjdeli bir rüyanın işaret ettiği üzere, zühdü, takvâsı…
Bugün İslâm medeniyetinden söz edebiliyorsak, bunu Medine-i Münevvere’ye borçluyuz diyebiliriz. Zira İslâmî kültürün tekâmül etmeye…
Yazmak, bilgiyi kalıcı hâle getirmek ve nesiller boyunca paylaşmanın en sağlam yoludur. Müstensihlerden şapograf makinelerine…
Mustafa Râkım Efendi, Osmanlı hattatlığında celî sülüs ve tuğrada çığır açan müstesna bir üstattır.
Kalemi güçlü olduğu kadar, bedenen de kuvvetli olan Ahmed Midhat Efendi, devrin gazetecilerinden Lastik Said…