Osmanlı Tarihi, Vesikalar Arasında

Theodore Herzl’in Hicaz Demiryolu’na Yardımı Reddedilmişti

Sultan İkinci Abdülhamid’in en büyük projelerinden Hamidiye Hicaz Demiryolu inşaatı sırasında dünyanın her yerinden yardımlar gelmişti. Şüphesiz bunların ekserisini, samimi Müslümanlar gönderdi. Ancak tamamen menfaat peşinde olanlar da vardı. Meşhur Yahudi Theodore Herzl de böylelerindendi…

Sultan İkinci Abdülhamid tarafından 1900-1908 yıllarında Şam ile Medine-i Münevvere arasında inşa ettirilen Hicaz Demiryolu, Osmanlı Devleti’nin İstanbul’dan başlayan demiryollarının bir bölümüdür. Bu hatla, Mukaddes Topraklar’a ulaşımı kolaylaştırmak ve hacıların daha güvenli bir şekilde hacca gidip gelmesi hedeflenmiştir. Bu demiryolunun yapımı için dünyanın dört bir tarafındaki Müslümanlardan yardımlar gelmiş, her yerde kampanyalar başlatılmıştır. Hicaz Demiryolu için açılan bağış kampanyasına Yahudi devleti heveslisi Theodor Herzl de katılmak ister, ancak Osmanlı Devleti tarafından bu istek münasip bir lisanla nazikçe reddedilir. Hadiseye dair olan bu ayki vesikamızda Herzl’in yapmış olduğu yardımın geri verildiği yazıyor. Fransızca belgede ise Herzl, yardım için verdiği çekin iade edilmesinin kendisini üzdüğünü ifade etmiş. Bu sözlerinden anlaşılıyor ki Theodore Herzl, Sultan İkinci Abdülhamid Han’ı yumuşatmak ümidindedir. Hatıralarında geçtiği üzere Herzl, dönemin Viyana Sefiri ve mevzumuz olan belgeyi Viyana’dan gönderen Mahmud Nedim Bey’le de birtakım görüşmeler yapmış ise de isteğine bir türlü nail olamamıştır.

Günümüz Türkçesiyle:
Mâbeyn-i Hümâyûn Başkâtipliği’ne
Merhametli efendim,
Mösyö Herzl’in Hamidiye Hicaz Demiryolu
inşaatına yaptığı yardımın kabulüne imkân olmadığından, bu maksatla verdiği iki yüz liralık çekin kendisine iadesi ve mezkûr çeki geri aldığına dair elinden belge alınarak takdim edilmesi padişahımızın iradesi gereğiydi. Bu konudaki talimata dair 1 Nisan 1902 tarihli ve 9855 numaralı mektubunuz elimize ulaşmış, gereği yerine getirilerek Herzl’den alınan belge, ekte takdim edilmiştir. Bu konuda emir ve ferman sizindir.
14 Nisan 1902
Viyana Elçisi
Mahmud Nedim
 

Metnin Transkripsiyonu:

VİYANA SEFÂRET-İ SENİYYESİ

Mabeyn-i Hümâyûn-ı Mülûkâne
Başkitâbet-i Celîlesi Cânib-i Âlîsine
Atûfetlü Efendim Hazretleri Mösyö Herçl’in (Herzl) Hamidiye Hicaz Demiryolu inşââtına vukû’ bulan i’ânesinin kabûlüne imkân olmadığından ol bâbda takdîm eylediği iki yüz liralık çekin kendisine i’âdesiyle mezkûr çeki geri aldığını mutazammın elinden bir kâğıt alınarak arz ve takdîmi muktezâyı irâde-i seniyye-i cenâb-ı pâdişâhîden bulunduğunu âmir 22 Zilhicce sene 1319 tarihli ve 9855 adedli tahrîrât-ı aliyye-i mün’imâneleri resîde-i cây-ı ta’zîm ve tekrîm olarak ol vechile îcâb-ı âlîsi bi’licrâ alınan varaka leffen arz u takdîm kılınmış olmağla ol bâbda emr ü ferman hazret-i men-lehü’l-emrindir.
Fî 5 Muharrem sene 1320 ve fî 1 Nisan
sene 1318
Viyana Sefîri
Bende
Mahmud Nedim

 

Theodore Herzl, Budapeşteli orta sınıf bir ailenin çocuğuydu. Viyana Üniversitesi’nde hukuk eğitimi aldı. Avukat sıfatını taşısa da yazarlık yaptı ve çeşitli oyunlar yazdı. Siyonizm üstüne tafsilatlı çalışmalar yaptı. En büyük hayali bir Yahudi devletinin kurulmasıydı. Herzl, Filistin topraklarında Yahudi devleti kurmak için İngilizlerle anlaşmış, Alman İmparatoru İkinci Wilhelm’in Osmanlı sultanı ile arası iyi olduğundan onunla da münasebet kurmak istemiş fakat başarılı olamamıştı. Polonyalı diplomat ve gazeteci Newlinsky ile İstanbul’a gelen Herzl, dönemin sultanı İkinci Abdülhamid Han ile görüşmeye çalıştı. 19 Haziran 1896 tarihinde Newlinsky, Sultan İkinci Abdülhamid ile görüşmeyi başardıysa da Filistin’e Yahudi yerleşimi meselesine soğuk bakan sultan, Filistin’de özerk bir Yahudi devletini “kesin bir dille” reddetmiştir                                                                                                                                                                                

Önceki Makale

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir