YEDİKITA DERGİSİ FİHRİST

22 F‹HR‹ST / 97-108 Mart 2017 SAYI 103 Nisan 2017 SAYI 104 ÇanakkaleBoğazı’nda bir köprü düşüncesi tarih boyunca var olmuştu.Bunlardan bir kısmı sadece düşüncede kaldı, çok az kısmı proje aşamasına gelebildi. İşteOsmanlı’nın son devrinde hükümete sunulan bir proje, aslındaÇanakkaleBoğazı’na yapılacak bir köprü ve entegre demiryolları ile İstanbul’u İzmir’e bağlamayı hedefliyordu. -Proje,GeliboluYarımadası’nı bir tren hattıylaRumeli demiryoluna bağlamayı veÇanakkaleBoğazı’nın en darmahalline 1500metre uzunluğundametalik bir köprü inşa ederek İzmir’i İstanbul’a bağlamayı hedeflemektedir. -Ayrıca yetersiz kalanDedeağaçLimanı’na alternatif olacak veAvrupalı emsalleri ile rekabet edecek büyüklükte ve donanımda SarosKörfezi’ne bir liman inşa etmeyi amaçlamaktadır. -İnşa edilecek demiryolunun uzunluğu İzmir dâhil 430 km olacaktı. Demiryolunun anamaliyeti 173 bin940 kese idi.Körfez ve körfezemüteallik işler içinse 195 bin 652 kese harcanacaktı. -Proje hayata geçtiği takdirde deniz yoluyla 37 saat süren İzmir-İstanbul arası, tren yoluyla19 saate inecek ve 18 saatlik bir vakit kazancı ortaya çıkacaktı. -Hat inşa edilebilseydi birkaç sene zarfında yapılanmasraf karşılanacağı gibi300 keseye yakın bir gelir bırakacaktı.Bunun yanında bölgenin refah ve stratejik önemi artacak, kolaylaşan nakliye vasıtası üretimin artmasına ve ilerleyen zamanda bölgede yetişenmahsullerin işlenerek hammadde olarak değil de hazırmamul şeklinde ihracatınımümkün kılacaktı. KÖPRÜNÜN ÖZELLİKLERİ NEDEN GERÇEKLEŞMEDİ? Yapılması planlanan liman, köprü ve birbirine bağlanacak şehirler,Osmanlı’ya taze nefes aldırıp güçlü atılımlar yaptıracak cinsten bir projeydi. Fakat proje tarihi, proje ne kadar kuvvetli olursa olsun gerçekleşmesine imkân verecek kadar uğurlu bir zaman dilimi değildi. Joseph İsella’nın projesini takdim ettiği tarih,22 Şubat 1879’dur.Yani omeşum93Harbi’nin bir sene sonrası.Tarihinin en ağırmağlubiyetlerinden birini yaşayıp en kötü şartlarlamasaya oturan Osmanlı’nın genç sultanıAbdülhamidHan, İsella’nın projesini takdim ettiği yıl ülkenin içine sürüklendiği buhranın daha öncelikli sorunları ile uğraşıyordu.Ağır yenilginin neticesi çok acı olmuştu, başkentte ekmek sıkıntısı dahi yaşanıyordu.Yaşananmağlubiyet ve asıl önemlisi değişen bürokratik kadrolar arasında bu proje tahakkuk edebilse idi hakikaten büyük hadise olurdu.Lakinmantık tersine işlemedi ve kaos böyle büyük bir projenin gerçekleşmesinemüsaade etmedi. KÖPRÜ PROJESİ Mühendis Joseph İsella’nın projesi ile ilgiliOsmanlı hükümetine sunduğu bir başka uygulamalı harita.Haritada İstanbul’dan itibaren başlayan siyah hat,mevcutRumeliTren hattıdır.Bu hattan sol tarafa doğru uzanan ve kırmızı çizgi ile gösterilen hat isemühendis Joseph İsella’nınGelibolu yarımadasına uzatmayı düşündüğü hattır.Kırmızı hattı takip ettiğimizde hattan SarosKörfezi’ne bir kol uzandığını görürüz.Bu kol, yine Joseph İsella’nın projesi dâhilinde Saros Körfezi’ne yapılacak büyük limanı hatta bağlayacaktır.Kırmızı tren hattının Gelibolu yarımadasında bitmediğini, boğaza bir köprü yaparakÇanakkale’ye ve oradan İzmir istikametine doğru uzandığını görüyoruz. (Başbakanlık OsmanlıArşivi,BaşbakanlıkOsmanlı Arşivi,Hrt.h,1277) KÖPRÜ PROJESİ – DEMİRYOLLARI Joseph İsella, bu haritada inşa edeceği liman, demiryolu ve köprünün tesir edeceği geniş hinterlandı (Anadolu,Ortadoğu,Balkanlar,DoğuAvrupa veKuzeyAfrika) göstermiştir. Hat, liman ve köprü inşa edildiği takdirdeAnadolu demiryollarında bir entegrasyon sağlanacağı gibi, bu hatKonya veAdana üzerindenOrtadoğu’ya ulaşacak olanBağdat Demiryolu’na bağlanacaktır. SarosKörfezi’ne inşa edilecek liman ileÇanakkaleBoğaz Köprüsü’nün hinterlandı iseKuzeyAfrika’da İskenderiye ve Port Said’e kadar uzanacaktır. Balkanlarda ise Selanik başta olmak üzere geniş bir saha ile nakliye imkânı doğacaktır. Ayrıca İstanbul’da artacak ticaret yoğunluğunun Sivastopol üzerindenDoğuAvrupa ve Rusya’ya akışında pozitif etki oluşturacağı anlaşılmaktadır. (BaşbakanlıkOsmanlıArşivi, BaşbakanlıkOsmanlıArşivi,Hrt.h, 1277) KÖPRÜ RROJESİ LİMAN Mühendis Joseph İsella’nın ÇanakkaleBoğazı’na köprü yaparak İzmir’i İstanbul’a bağlama ve SarosKörfezi’ne liman inşa etme projesi ile ilgili Osmanlı hükümetine sunduğu çizimlerden biri. Haritanın sağ kısmındaki siyah hat,mevcutRumeli Tren hattıdır.Bu hattan sol tarafa uzanan ve kırmızı çizgi ile gösterilen hat isemühendis Joseph İsella’nınGelibolu yarımadasına uzatmayı düşündüğü hattır.Kırmızı hattı takip ettiğimizde hattan SarosKörfezi’ne bir kol uzandığını görürüz.Bu kol, yine Joseph İsella’nın projesi dahilinde olan SarosKörfezi’ne yapılacak büyük limanı hatta bağlayacaktır.Kırmızı tren hattınınGelibolu yarımadasında bitmediğini, boğaza bir köprü yaparak Çanakkale’ye bağlandığını görürüz. (Başbakanlık OsmanlıArşivi, BaşbakanlıkOsmanlı Arşivi,Hrt.h,1277) TARİHVEKÜLTÜRDERGİSİ YEDİKITA Sayı103 -Mart2017•Hazırlayan:KasımHızlı www.yedikita.com.tr FotoğraFlar: Fatİh SultanMehMed Şadoğlu Metİnler: ahMetapaydın DERGİSİ’NİN HEDİYESİDİR Çanakkale Boğaz Köprüsü Posteri 1879 (48x68) Minarelerden İstanbul Kitapçığı (14.8x21) Ocak 2017 SAYI 101 1 ocak 2017 YEDİKITA Kitap Sanatları Lügatçesi Kitap Sanatları Lügatçesi (13x21) H A L E P E Y A L E T İ AYLIKTARİHVEKÜLTÜRDERGİSİ YEDİKITA Sayı102 -Şubat2017 www.yedikita.com.tr Haz:VeyselSekmen -KasımHızlı alep;OsmanlıDevleti’nin güneyinde; günümüzünUrfa,Antep,Antakya veMaraş illerini, kuzey ve Orta Suriye bölgelerini içine alan bir ticaret şehriydi.Anadolu,Mezopotamya veMısır üçgeninin kavşak noktasında yer alanHalep, bugün Suriye’nin Şam’dan sonra en önemli şehriydi. Kadim şehir,Müslümanlar tarafındanHz.Ömer (r.a.) devrinde, Suriye orduları kumandanlığına getirilen EbuUbeyde b.Cerrah’ın (r.a.)Halep’in fethinememur kıldığı İyaz b. Ganem tarafından fethedildi (637). Emevî veAbbasilerin de hâkim olduğu şehir 962’de Bizans’ın eline geçmişti.Ancak bir asır sonra, 1070’te SultanAlpArslan tarafından fethedilen şehir Osmanlı’ya kadar Türk devletleri tarafından idare edildi. Yavuz Sultan Selim’inMemlûk SultanıKansuGavri’yimağlûp ettiğiMercidâbık Savaşı’ndan sonraHalepOsmanlı idaresine girdi. Böylece İslam’ınmünevver şehirlerinden birisi olan Halep’in,402 yıl sürecekOsmanlı devri başladı (28Ağustos 1516). Osmanlılar, diğer bölgelerde olduğu gibiSuriye bölgesini de eyalet, sancak, kaza,nahiye ve köy olarak belirli bir idarî taksimata ayırarak yönetmişlerdir.Halep’in fethinden sonramerkezî yönetim,Suriye bölgesindeki eskiMemlûk idarî teşkilâtını değiştirmedi.Halep şehriMemlûkler zamanında olduğu gibiŞam eyaletine bağlı olarak idare edildi. Bir süre eski idarî teşkilat devam ettirilse de daha sonra Suriye Şam,Halep, Rakka, Sayda (sonraAkka) ve Trablusşam eyaletleri olarak beş yönetim birimine bölündü.Kanunî Sultan Süleyman’ın tahta geçmesinden sonra ortaya çıkanCanberd-iGazali isyanının bastırılmasını müteakipHalep, Şam’dan bağımsız ayrı bir eyaletmerkezi haline getirildi. Bu dönemdeHalep Beylerbeyiliği’nin sancakları;Adana,Azaz veKilis, Balis, Birecik,Halep,Hama,Hums,Maarra, Selemiye, Ekrad, Tarsus,Üzeyr,Cebele, Suhne ve Tayyibe,Antakya,Matah, Suruç ve Türkmen-i Halep’ti. 17. ve 19. yüzyıllardaHalep eyaletine, BalisMaaMudik sancakları,Cebeliye,Ayıntab, Rakka,Kozan, Payas,Urfa,Maraş ve Zor sancakları da eklenmiştir. Bu haliyleHalepOsmanlı Devleti’ninAsya kıtasında bulunan büyük bir eyaleti olmuştur. Eyalet sınırları toplamda 86.600 kilometrekareyi bulmuştur. Kısaca ifade edecek olursakHalep vilayeti;merkeze bağlı üç sancak (Halep-Maraş-Urfa) ve bunlara bağlı 19 kazadan oluşuyordu. 1885’te Rakka’nınHalep’e bağlanması ve 1887 tarihinde de Cebel-i Sem’ân’ın kazaya çevrilmesiyle vilayetin toplam kaza sayısı 21’e yükselmiştir. 1897-1898 yıllarında iseHalep vilayeti 23 kaza, 64 nahiye ve4.541 köydenmüteşekkildi. OsmanlıDevletiHalep şehrini aldığı zaman özellikle Eyyûbî veMemlûk dönemlerine ait çok sayıda eser de devralmıştı.Kadim şehir,Osmanlı idaresi sırasında da Suriye’de en fazla eser yaptırılan şehirlerden birisi oldu. Tarihinin en parlak zamanını yaşayanHalep,Osmanlı için çok önemli bir şehirdi.Cihan devletinin Irak, Suriye,Arabistan veMısır ile olanmünasebetleri, payitahta yakınlığı sebebiyleHalep üzerinden idare ediliyordu. Bu yüzden padişahlar her zaman Halep’e özellikle ehemmiyet göstermişlerdir. BunamukabilHalep’te bağımsız bir otoritenin hâkim olmasını engellemek için bütün tedbirleri almaktan da geri durmamışlardır. Halep, BirinciDünya Savaşı öncesinde İstanbul veKahire’den sonraOsmanlı’nın üçüncü büyük şehriydi.Osmanlı ülkesi içerisinde özellikle Balkanlarda veArap topraklarında ortaya çıkanmilliyetçilik hareketlerinden pek fazla etkilenmemişti. OsmanlıDevleti’ne400 yıl hizmet eden Türkmen şehriHalep, 27 Ekim 1918’de İngilizlerin işgaline uğradı ve böylece Türk idaresi bu topraklarda son buldu. H (1516-1918) O S M A N L I L A R Z A M A N I N D A 2 Lazkiye 3 Halep 4 İskenderunKörfezi 5 El-Bab 6 Birecik 7 Adana 8 Maraş 9 Urfa 1 2 3 4 9 8 5 6 7 1 Harita-iVilayet-iHaleb Fırka-i Islahiye’deCevdet Paşa tarafından başlattırılıp Erkân-ı Harbiyemarifetiyle parça parça yaptırılarakAdana veMaraş ve Kozan ve Payas sancakları Erkân-ı Harb kaymakamlarındanHüseyin Hüsnü Bey veHaleb veUrfa veDeyr cihetleri BeşinciOrdu- yıHümayunHalebmevkiinde bulunan Saff-ı SüvariDördüncü Alayı yüzbaşılarından Said Efendi marifetleriyle tashih ve tetmîm veDersaadet’in nısfü’n-nehârı mebde’-i tûl olduğuna göre 38 derecedenmürûr eden dâ’ire-i mütevâziye,mütevâziye-i vustâ itibar olunarak tastîh ve tersîm kılınıp bu kereMekteb-iHarbiye-i Şahane’de litoğrafya tezgâhında tab olunmuştur. Sene 1285 (Halep Eyaleti’ni yeniden düzenlerkenAhmedCevdet Paşa tarafından Erkân-ıHarbiye’ye parça parça yaptırılmaya başlanan bu harita,HüseyinHüsnü Bey ve Said Efendi eliyle tashih edilmiş ve son hali verilmiştir. İstanbul başlangıç meridyeni olduğuna göre, 38. dereceden geçen paralel, orta paralel kabul edilerek kâğıda dökülmüş ve Mekteb-iHarbiye’de bastırılmıştır. Sene 1869-1870) Şubat 2017 SAYI 102 Halep Haritası Posteri (48x68)

RkJQdWJsaXNoZXIy NTY0MzU=